Trong suốt thai kỳ, người phụ nữ có thể phải đối mặt với nhiều thay đổi về sức khỏe. Trong đó, một số biến chứng nguy hiểm có thể đe dọa cả tính mạng mẹ và thai nhi. Một trong những tình trạng nghiêm trọng nhưng lại ít được biết đến rộng rãi chính là hội chứng HELLP.
Không chỉ là biến chứng nặng của tiền sản giật, hội chứng HELLP còn có thể khởi phát mà không có dấu hiệu rõ ràng từ trước. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, hội chứng này có thể dẫn đến các hậu quả nghiêm trọng như suy gan, đông máu nội mạch, vỡ gan hoặc thậm chí tử vong.
Vậy hội chứng HELLP là gì? Làm sao để phát hiện sớm? Có thể điều trị dứt điểm không? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn giải đáp toàn diện các câu hỏi về tình trạng này – một kiến thức đặc biệt quan trọng với mọi bà bầu và gia đình đang chuẩn bị đón con chào đời.
Hội chứng HELLP là gì?
HELLP là một hội chứng nguy hiểm trong thai kỳ, thường được xem là một biến thể nặng của tiền sản giật. Tên gọi HELLP là viết tắt của ba biểu hiện sinh hóa chính:
- Hemolysis (Tan huyết)
- ELevated Liver enzymes (Men gan tăng)
- LP: Low Platelet count (Giảm tiểu cầu)
Nghĩa là, khi một thai phụ mắc HELLP, cơ thể họ đang bị tổn thương gan, có hiện tượng tan huyết và số lượng tiểu cầu trong máu giảm xuống mức nguy hiểm.
HELLP khác gì so với tiền sản giật?
Không giống như tiền sản giật chỉ biểu hiện bằng cao huyết áp và protein niệu, hội chứng HELLP thường đi kèm tổn thương gan nặng, nguy cơ chảy máu và suy đa cơ quan. Đặc biệt, một số thai phụ không có biểu hiện tăng huyết áp rõ ràng vẫn có thể bị HELLP, khiến việc chẩn đoán dễ bị bỏ sót.
Tỷ lệ mắc hội chứng HELLP
- HELLP gặp ở khoảng 0.1–0.6% tổng số thai kỳ.
- Khoảng 10–20% trường hợp tiền sản giật nặng có thể tiến triển thành HELLP.
- Đặc biệt nguy hiểm ở những tuần cuối thai kỳ và có thể khởi phát ngay cả sau khi sinh.
Nguyên nhân gây ra hội chứng HELLP
Hiện nay, nguyên nhân chính xác của HELLP vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy sự rối loạn chức năng nội mô mạch máu, kích hoạt hệ thống đông máu và tổn thương tế bào gan đóng vai trò quan trọng.
Các yếu tố nguy cơ
- Phụ nữ mắc tiền sản giật, sản giật.
- Thai phụ lần đầu sinh con.
- Mang đa thai.
Phụ nữ có tiền sử bệnh lý mạn tính như:
- Tăng huyết áp
- Đái tháo đường
- Lupus ban đỏ hệ thống (SLE)
- Bệnh thận
Phụ nữ có tiền sử bị HELLP trong lần mang thai trước.
HELLP có thể xảy ra sau sinh
Không phải ai cũng biết rằng 25% trường hợp HELLP xảy ra trong vòng 48 giờ sau sinh. Điều này khiến người bệnh và thậm chí nhân viên y tế dễ bỏ qua các dấu hiệu sớm.
Dấu hiệu và triệu chứng nhận biết hội chứng HELLP
Hội chứng HELLP có thể tiến triển âm thầm và khó phân biệt với những triệu chứng thông thường khi mang thai.
Dấu hiệu sớm
- Mệt mỏi, buồn nôn, nôn.
- Đau vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải (do gan bị tổn thương).
- Nhức đầu kéo dài, rối loạn thị giác (hoa mắt, nhìn mờ).
- Khó chịu toàn thân, cảm giác “khác thường”.
Dấu hiệu nặng
- Huyết áp tăng cao (>140/90 mmHg).
- Xuất huyết dưới da, chảy máu cam, chảy máu chân răng.
- Vàng da, nước tiểu sẫm màu.
- Rối loạn ý thức, co giật.
Lưu ý phân biệt
Không phải bệnh nhân nào cũng có đủ 3 tiêu chuẩn HELLP.
Có thể chẩn đoán thiếu nếu chỉ dựa vào huyết áp hoặc protein niệu.
Chẩn đoán hội chứng HELLP như thế nào?
Để chẩn đoán chính xác hội chứng HELLP, bác sĩ cần dựa vào xét nghiệm máu và đánh giá lâm sàng.
Các xét nghiệm quan trọng
- Công thức máu: phát hiện giảm tiểu cầu.
- Men gan (AST, ALT): tăng cao gấp 2–3 lần mức bình thường.
- LDH (Lactate dehydrogenase): >600 U/L, dấu hiệu tan huyết.
- Bilirubin: tăng (đặc biệt là bilirubin gián tiếp).
- Hematocrit: giảm.
Các kiểm tra khác
- Xét nghiệm nước tiểu: tìm protein.
- Siêu âm thai: đánh giá tình trạng thai nhi.
- Đánh giá huyết áp, mạch, phản xạ…
Phân loại hội chứng HELLP
Một số trung tâm sử dụng hệ thống Mississippi classification để phân loại HELLP thành 3 mức độ dựa trên số lượng tiểu cầu:
| Mức độ | Tiểu cầu | AST/ALT | LDH |
| Class 1 | <50,000 | Tăng | >600 |
| Class 2 | 50–100,000 | Tăng | >600 |
| Class 3 | >100,000 | Tăng nhẹ | >600 |
Biến chứng nguy hiểm của hội chứng HELLP
Nếu không được điều trị đúng và kịp thời, hội chứng HELLP có thể dẫn đến các biến chứng nguy hiểm.
Biến chứng đối với mẹ bầu
- Suy gan, vỡ gan, xuất huyết trong gan.
- Suy thận cấp.
- DIC – Đông máu nội mạch rải rác.
- Phù phổi cấp, hôn mê, tử vong.
Biến chứng với thai nhi
- Thai lưu. Sinh non tháng (<34 tuần), suy hô hấp sơ sinh.
- Chậm phát triển trong tử cung.
- Tử vong chu sinh.
Phương pháp điều trị hội chứng HELLP
Nguyên tắc điều trị
Chấm dứt thai kỳ là điều trị hiệu quả nhất, tùy vào tuổi thai và mức độ bệnh.
Cân nhắc sinh mổ hoặc sinh thường tùy theo tình trạng mẹ – thai.
Hồi sức tích cực: kiểm soát huyết áp, hỗ trợ gan, truyền máu.
Điều trị hỗ trợ
- Thuốc corticosteroid: Được dùng để hỗ trợ phổi thai nhi phát triển khi sinh non. Có thể cải thiện tiểu cầu ở mẹ.
- Truyền tiểu cầu, huyết tương tươi đông lạnh (FFP): khi có rối loạn đông máu.
- Thuốc hạ áp, thuốc lợi tiểu, điều chỉnh điện giải.
- Theo dõi sát sau sinh 72 giờ vì nguy cơ bệnh vẫn còn cao.
Cách phòng ngừa hội chứng HELLP
Tầm soát và khám thai định kỳ
- Theo dõi huyết áp, xét nghiệm nước tiểu mỗi lần khám thai.
- Xét nghiệm máu định kỳ khi có yếu tố nguy cơ.
- Thực hiện xét nghiệm tiền sản đúng lịch.
Quản lý thai kỳ chặt chẽ ở nhóm nguy cơ cao
- Phụ nữ có tiền sử HELLP nên được theo dõi ở tuyến chuyên khoa.
- Dùng aspirin liều thấp theo chỉ định bác sĩ để phòng tiền sản giật.
Kiểm soát lối sống
- Nghỉ ngơi đầy đủ.
- Ăn uống cân bằng dinh dưỡng.
- Kiểm soát các bệnh nền trước và trong thai kỳ.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng HELLP
1. HELLP có chữa khỏi hoàn toàn không?
Nếu được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh nhân có thể phục hồi hoàn toàn. Tuy nhiên, cần theo dõi sát sau sinh vì nguy cơ tái phát các biến chứng.
2. HELLP có tái phát trong lần mang thai sau?
Tỷ lệ tái phát khoảng 5–25%, cao hơn nếu lần trước HELLP xuất hiện sớm và nặng.
3. Có nên mang thai lại sau khi bị HELLP?
Có thể, nhưng cần theo dõi kỹ với bác sĩ chuyên khoa. Một số người được khuyến nghị không nên mang thai lại nếu tổn thương gan hoặc thận nặng.
4. HELLP có di truyền không?
Không. Tuy nhiên, có thể có yếu tố di truyền tiền sản giật trong gia đình, gián tiếp làm tăng nguy cơ HELLP.
5. Trẻ sinh ra từ mẹ mắc HELLP có nguy cơ gì?
Nếu sinh non hoặc thai suy, trẻ có thể gặp biến chứng hô hấp, nhiễm trùng sơ sinh. Cần chăm sóc tại NICU để theo dõi kỹ.
>>> Xem thêm:
- Tiền sản giật có ảnh hưởng tới thai nhi không?
- Hướng dẫn đo huyết áp tại nhà cho mẹ bầu
- Dinh dưỡng và vận động an toàn trong thai kỳ
Kết luận
Hội chứng HELLP là một biến chứng nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Mỗi bà bầu cần hiểu rõ những dấu hiệu cảnh báo, tầm quan trọng của việc khám thai định kỳ, và giữ liên lạc thường xuyên với bác sĩ chuyên khoa để được theo dõi sát sao, nhất là khi đã từng mắc tiền sản giật hoặc các bệnh lý nền.
Nếu bạn đang mang thai hoặc chăm sóc người mang thai, đừng chủ quan khi xuất hiện triệu chứng lạ. Việc chủ động đi khám và xét nghiệm kịp thời có thể cứu sống cả mẹ và con.
Các rối loạn tăng huyết áp chỉ là một trong nhiều biến chứng sản khoa. Để có cái nhìn toàn diện về các rủi ro khác trong thai kỳ, hãy tham khảo bài viết tổng quan của chúng tôi vềCác biến chứng Sản khoa thường gặp.
*** Bài viết chỉ có giá trị tham khảo. Không thay thể chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ chuyên môn ***
