Vì sao giám định ADN hài cốt thường lấy mẫu thân nhân theo dòng mẹ?
Trong xét nghiệm ADN cha con thông thường, mẫu niêm mạc miệng, máu, gốc chân tóc hoặc móng thường cung cấp đủ ADN nhân để phân tích. Giám định ADN hài cốt khó hơn vì xương và răng có thể đã nằm trong đất nhiều năm, chịu tác động của nhiệt độ, độ ẩm, vi sinh vật, hóa chất trong đất và quá trình phân hủy. ADN nhân khi đó có thể còn rất ít, bị đứt gãy hoặc không tạo được hồ sơ di truyền đủ thông tin.
Khi ADN nhân không còn phù hợp, chuyên gia giám định có thể chuyển sang phân tích ADN ty thể, còn gọi là mtDNA. Mỗi tế bào thường có nhiều bản sao mtDNA, nên khả năng thu hồi được vật liệu di truyền từ mẫu xương hoặc răng suy thoái có thể cao hơn.
ADN ty thể chủ yếu được truyền từ mẹ cho con. Con trai và con gái đều nhận mtDNA của mẹ, nhưng chỉ con gái tiếp tục truyền mtDNA cho thế hệ sau. Đây là lý do giám định ADN hài cốt bằng mtDNA thường cần mẫu đối chứng của người thuộc cùng dòng mẹ.
Tuy nhiên, cách nói “lấy mẫu bên ngoại” chỉ đúng ở mức phổ thông. Thuật ngữ chính xác hơn là lấy mẫu của người có liên hệ với người cần nhận dạng qua một chuỗi di truyền theo dòng mẹ liên tục.
Cậu ruột có thể cho mẫu vì cậu nhận mtDNA từ bà ngoại. Con của cậu lại không phù hợp cho phép đối chiếu này vì cậu không truyền mtDNA cho con.
Không phải mọi bộ hài cốt đều bắt buộc dùng mtDNA. Khi ADN nhân còn đủ chất lượng, STR, SNP hoặc giải trình tự thế hệ mới có thể cung cấp giá trị nhận dạng cá thể cao hơn.
Bài viết giúp bạn hiểu cơ chế di truyền mtDNA và công nghệ giám định ADN hài cốt theo dòng mẹ, người thân nào nên được lấy mẫu, quy trình giám định ADN xương hài cốt và giới hạn của từng công nghệ.
Giám định ADN hài cốt khác xét nghiệm ADN thông thường như thế nào?
Xét nghiệm thông thường thường ưu tiên ADN nhân
ADN nhân được thừa hưởng từ cả cha lẫn mẹ.
Trong xét nghiệm cha con, mẹ con hoặc quan hệ họ hàng gần (ông nội và cháu trai, bà nội và cháu gái), phòng xét nghiệm thường phân tích các locus STR trên nhiễm sắc thể thường. Kiểu gen được đối chiếu theo quy luật truyền alen, sau đó độ tin cậy bằng chứng được lượng hóa bằng chỉ số quan hệ hoặc tỷ số khả dĩ.
Mẫu niêm mạc miệng và máu thường có lượng tế bào phù hợp. Khi tạo được hồ sơ STR đầy đủ, khả năng phân biệt cá thể rất cao, ngoại trừ sinh đôi cùng hợp tử.
Xương và răng là mẫu khó
Khi mô mềm đã phân hủy, xương và răng có thể là nguồn ADN còn lại và chủ yếu là ADN ty thể.
Khả năng phân tích phụ thuộc vào loại xương, độ đặc, tuổi mẫu, nhiệt độ, độ ẩm, đất, tình trạng cháy và cách bảo quản. Một chiếc răng còn nguyên hoặc xương đặc bảo quản khô có thể cho kết quả khác hẳn mẫu đã ngâm nước, cháy hoặc lẫn nhiều cá thể.
AABB khuyến nghị chọn mô có tiềm năng tách và phân tích ADN cao nhất, đồng thời cân nhắc mẫu dự phòng. INTERPOL cũng nêu xương đặc, răng lành và mô xương vỏ dày là các loại mẫu thường được xem xét ở thi thể phân hủy. Quyết định cuối cùng cần dựa trên tình trạng mẫu và năng lực đã được thẩm định của phòng xét nghiệm.
Một kết quả có ADN chưa đồng nghĩa đã xác định được danh tính. Phòng xét nghiệm phải tạo hồ sơ đủ thông tin, kiểm soát nhiễm, xác nhận nguồn mẫu, chọn đúng mẫu tham chiếu và đánh giá thống kê. Trong nhận dạng nạn nhân thảm họa, ADN còn được phối hợp với hồ sơ răng, vân tay, nhân trắc học, bệnh án và dữ liệu trước khi mất tích.
ADN ty thể là gì và vì sao hữu ích với mẫu xương?
Ty thể là bào quan tham gia tạo năng lượng cho tế bào. Bên trong ty thể có ADN riêng, gọi là mtDNA hay ADN ty thể. Hệ gen ty thể nhỏ hơn nhiều so với hệ gen nhân, nhưng mỗi tế bào có thể chứa nhiều ty thể và nhiều bản sao mtDNA. Số lượng bản sao cao làm tăng cơ hội thu hồi thông tin di truyền khi ADN đã suy thoái.
Cần diễn đạt chính xác rằng mtDNA không được xương bảo vệ tuyệt đối. Nhiệt cao, môi trường axit, độ ẩm kéo dài và vi sinh vật vẫn có thể phá hủy toàn bộ ADN. Lợi thế của mtDNA chủ yếu đến từ số lượng bản sao ban đầu cao và khả năng áp dụng kỹ thuật phù hợp với các đoạn ADN ngắn.
Nghiên cứu trên hơn 13.000 mẫu xương sau sọ từ các trường hợp tổn thất thời chiến cho thấy hiệu quả thu hồi ADN phụ thuộc vào tiền xử lý, khử khoáng, tách chiết và hệ chỉ thị. Quy trình tối ưu cho mtDNA chưa chắc tối ưu cho STR nhân. Vì vậy, chuyên gia phải lựa chọn phương pháp theo từng mẫu, thay vì mặc định mọi hài cốt đều dùng một công nghệ.
Giải trình tự thế hệ mới còn có thể thu nhận toàn bộ hệ gen ty thể từ mẫu phân hủy nặng, giúp tăng độ phân giải so với việc chỉ đọc một số vùng mtDNA.
Cơ chế di truyền ADN ty thể theo dòng mẹ
Người mẹ truyền mtDNA cho cả con trai và con gái.
- Người con trai vẫn mang mtDNA của mẹ nhưng thường không truyền mtDNA đó cho con.
- Người con gái có thể tiếp tục truyền mtDNA cho cả con trai và con gái.
“Bên ngoại” không đồng nghĩa với “cùng dòng mẹ”
Cậu ruột của người cần nhận dạng là người cho mẫu phù hợp vì cậu và mẹ của người đó cùng nhận mtDNA từ bà ngoại. Con của cậu không phù hợp vì mtDNA của người con đến từ vợ của cậu.
Ngược lại, con trai của dì vẫn phù hợp. Người con trai nhận mtDNA từ dì, dì nhận từ bà ngoại. Người cho mẫu mtDNA vì thế không bắt buộc phải là nữ. Điều cần kiểm tra là đường truyền từ tổ tiên chung đến người cho mẫu có đi qua các bà mẹ liên tiếp hay không.
Sơ đồ phả hệ dòng mẹ và cách chọn người cho mẫu
Nhóm thân nhân thường được ưu tiên
Trong chương trình thu nhận mẫu thân nhân Liệt sĩ của Chiến dịch 500 ngày đêm, nhóm ưu tiên gồm mẹ đẻ, bà ngoại, anh chị em cùng mẹ, anh chị em ruột của mẹ, con của các dì và con của chị em gái liệt sĩ.
Về nguyên tắc chuyên môn, có thể sắp xếp như sau:
- Mẹ đẻ. Đây là mẫu tham chiếu trực tiếp cho mtDNA và cũng rất có giá trị khi phân tích ADN nhân.
- Anh chị em ruột cùng mẹ. Nếu là anh chị em cùng cha khác mẹ, họ không mặc định có cùng mtDNA.
- Bà ngoại. Bà ngoại truyền mtDNA cho mẹ và các anh chị em ruột của mẹ.
- Dì hoặc cậu ruột. Cả hai đều nhận mtDNA từ bà ngoại nên đều có thể cho mẫu.
- Con của dì. Dì truyền mtDNA cho cả con trai và con gái.
- Con của chị hoặc em gái người cần nhận dạng. Chị em gái truyền mtDNA của dòng này cho con.
- Cháu và chắt theo chuỗi mẹ liên tục. Chỉ cần một mắt xích truyền qua người cha, dòng mtDNA mục tiêu bị ngắt.
Những trường hợp hay chọn nhầm gồm con của cậu, con của nam giới cần nhận dạng và anh chị em cùng cha khác mẹ. Con ruột của một người đàn ông vẫn có thể là mẫu rất hữu ích cho ADN nhân, nhưng không phải mẫu cùng dòng mtDNA của người cha.
AABB nhấn mạnh việc lập phả hệ cho từng người mất tích trước khi chọn mẫu. INTERPOL khuyến nghị lấy mẫu từ nhiều thân nhân gần, tốt nhất ít nhất hai người khi điều kiện cho phép, đồng thời ghi đúng mối quan hệ sinh học.
Có phải mọi ca giám định ADN hài cốt đều dùng mtDNA?
Không. Phương pháp được chọn sau khi đánh giá mẫu, mức phân hủy, nguy cơ nhiễm, lượng ADN và các thân nhân hiện có.
STR trên ADN nhân
Chỉ thị STR có khả năng phân biệt cá thể cao và hỗ trợ nhiều quan hệ như cha con, mẹ con, anh chị em, ông bà và cháu. Nếu mẫu xương hoặc răng tạo được hồ sơ STR đủ chất lượng, đây thường là nguồn bằng chứng mạnh.
ADN ty thể
mtDNA hữu ích khi ADN nhân quá ít hoặc quá phân mảnh và có người thân cùng dòng mẹ. Hạn chế là nhiều người trong cùng dòng mẹ, thậm chí những người không biết có họ hàng gần, có thể chia sẻ cùng haplotype.
Chỉ thị nhiễm sắc thể Y (Y-DNA)
Chỉ thị Y hỗ trợ truy vết dòng nam khi người cần nhận dạng là nam và có thân nhân nam cùng dòng cha. Một haplotype Y cũng có thể được nhiều nam giới trong dòng cha chia sẻ, nên phải diễn giải bằng tần số quần thể và phả hệ.
SNP và giải trình tự thế hệ mới
SNP nhân có thể hữu ích khi ADN chỉ còn các đoạn ngắn và khi cần đánh giá quan hệ xa. Giải trình tự thế hệ mới có thể đọc nhiều STR, SNP hoặc toàn bộ hệ gen ty thể trong một quy trình đã được thẩm định. Các hệ chỉ thị nhân mật độ cao còn giúp mở rộng tập thân nhân ở cả hai phía phả hệ.
AABB khuyến nghị có kế hoạch phối hợp nhiều hệ di truyền khi một hệ chỉ thị không đủ sức phân biệt hoặc không có người thân gần.
Kết quả mtDNA được đánh giá như thế nào?
Không kết luận bằng tỷ lệ phần trăm ADN giống nhau
Trong sơ đồ gia phả ở trên và con số trong khung màu đỏ là tỷ lệ phần trăm ADN mà cơ thể bạn có chung với những người thân trong gia đình.
Ví dụ:
- Anh/chị họ đời thứ nhất của bạn có 12,5% gen giống bạn (ngược lại, có nghĩa là 87,5% gen của họ khác nhau).
- Mặt khác, anh/chị họ đời thứ ba (cách hai đời) của bạn chỉ có 0,195% gen giống nhau, nghĩa là 99,805% gen của họ khác nhau. Điều này giả định rằng bạn không có người thân trùng lặp trong gia phả của mình (ví dụ, có chung bà cố từ hai phía khác nhau của gia phả).
Con số 12,5% mô tả mức chia sẻ ADN nhân kỳ vọng giữa anh chị em họ đời thứ nhất. Đây không phải ngưỡng kết luận trong giám định.
Chuyên gia phân tích kiểu gen hoặc haplotype tại các chỉ thị đã chọn, quy luật di truyền, chất lượng dữ liệu, đột biến và tần số alen hoặc haplotype trong quần thể. Sức nặng bằng chứng được biểu diễn bằng tỷ số khả dĩ, chỉ số quan hệ hoặc mô hình thống kê phù hợp.
AABB đã xây dựng hướng dẫn về tính toán quan hệ và yêu cầu sử dụng tần số haplotype khi diễn giải các chỉ thị liên kết.
Trùng mtDNA không đồng nghĩa đã xác định duy nhất một người
Nếu hài cốt và thân nhân có mtDNA phù hợp, kết quả hỗ trợ giả thuyết họ thuộc cùng dòng mẹ. Mức hỗ trợ phụ thuộc vào độ phổ biến của haplotype trong quần thể. Cơ sở dữ liệu pháp y như EMPOP hỗ trợ kiểm soát chất lượng và ước tính tần số haplotype.
Nhiều người cùng dòng mẹ có thể mang cùng haplotype. Hai gia đình không biết có liên hệ gần cũng có thể trùng một haplotype phổ biến. Thực tế đối sánh tại Việt Nam đã ghi nhận một hồ sơ mtDNA hài cốt trùng với dữ liệu thân nhân của nhiều gia đình. Vì vậy, mtDNA cần đi cùng phả hệ, nơi hy sinh, vị trí quy tập, hồ sơ răng, nhân chủng học hoặc ADN nhân khi có thể.
Dị thể ty thể là hiện tượng một cá thể có hơn một biến thể mtDNA. Tỷ lệ biến thể có thể khác giữa mô và giữa các thế hệ, nên một sai khác nhỏ không được diễn giải máy móc là loại trừ. ISFG yêu cầu kiểm soát chất lượng, căn chỉnh trình tự, danh pháp và cơ sở dữ liệu quần thể phù hợp khi đánh giá mtDNA.
Quy trình giám định ADN hài cốt
Quy trình thực tế được điều chỉnh theo tình trạng mẫu, mục đích dân sự hoặc pháp lý và yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Bước 1. Xác định mục tiêu
Gia đình cần nêu rõ mục tiêu là kiểm tra quan hệ huyết thống, nhận dạng người mất tích, xác minh mộ gia đình hay thực hiện hồ sơ liệt sĩ. Mục tiêu quyết định cách chọn mẫu và hình thức báo cáo.
Bước 2. Lập phả hệ sinh học
Chuyên gia giám định sẽ thu thập tên, giới tính, năm sinh, mối quan hệ và tình trạng còn sống của các thành viên. Phả hệ cần phân biệt quan hệ cùng mẹ, cùng cha, con nuôi và quan hệ sinh học. AABB lưu ý thông tin giữa các thành viên có thể mâu thuẫn, nên từng mắt xích cần được kiểm tra trước khi lấy mẫu.
Bước 3. Chọn mẫu đối chứng
Với mtDNA, ưu tiên người cùng dòng mẹ. Với STR nhân, cha mẹ, con ruột và anh chị em ruột thường cung cấp nhiều thông tin. Với chỉ thị Y, cần nam giới cùng dòng cha. Khi có thể, nên lấy từ hai thân nhân phù hợp để kiểm tra tính nhất quán.
Bước 4. Đánh giá xương hoặc răng
Phòng xét nghiệm ghi nhận loại mẫu, độ đặc, mức độ cháy, đất bám, độ ẩm và nguy cơ lẫn nhiều cá thể. Không thể nhìn màu xương để khẳng định có ADN hay không. Mẫu dự phòng có thể được đề nghị.
Bước 5. Làm sạch và tách chiết
Bề mặt mẫu có thể mang ADN của người khai quật hoặc người bảo quản. Mẫu được làm sạch có kiểm soát, lấy phần thích hợp, nghiền, khử khoáng và tách chiết trong khu vực dành cho mẫu ít ADN. AABB khuyến nghị sử dụng phương pháp phù hợp với loại mẫu, được thẩm định và có biện pháp phát hiện nhiễm.
Bước 6. Định lượng và chọn hệ chỉ thị
Kết quả định lượng và mức phân hủy giúp lựa chọn STR, mtDNA, SNP hoặc chiến lược kết hợp. Nếu ADN nhân đủ chất lượng, phòng xét nghiệm có thể ưu tiên STR hoặc SNP. Nếu ADN nhân không đạt nhưng còn mtDNA, chuyên gia có thể giải trình tự vùng mục tiêu hoặc toàn hệ gen ty thể.
Bước 7. Kiểm soát và lặp lại
Mẫu hài cốt ít ADN có nguy cơ mất alen và nhiễm. Kết quả quan trọng có thể cần lặp lại từ dịch chiết khác, phần mẫu khác hoặc bằng kỹ thuật bổ sung. Hồ sơ phải đủ để người có chuyên môn kiểm tra độc lập.
Bước 8. So sánh và tính giá trị bằng chứng
Hồ sơ hài cốt được so sánh với mẫu thân nhân hoặc mẫu trực tiếp của người mất tích. Báo cáo cần nêu hệ chỉ thị, vùng mtDNA đã đọc, sự phù hợp, giới hạn và mức độ hỗ trợ thống kê cho giả thuyết quan hệ.
Bước 9. Tư vấn kết quả
Kết quả có thể hỗ trợ quan hệ, loại trừ hoặc chưa đủ thông tin. Trường hợp chưa đủ thông tin có thể cần thêm thân nhân, phần xương khác, hệ chỉ thị khác hoặc tài liệu thực chứng.
6 tình huống thực tế về chọn mẫu thân nhân
Tình huống 1. Còn cậu ruột và con của cậu
Cậu ruột là mẫu mtDNA phù hợp vì nhận mtDNA từ bà ngoại. Con của cậu không phù hợp vì nhận mtDNA từ mẹ của mình.
Tình huống 2. Hài cốt nam giới, chỉ còn con ruột
Người con không nhận mtDNA từ cha, nhưng rất có giá trị cho phân tích ADN nhân. Vì vậy, câu “con không dùng được” chỉ đúng khi đang nói riêng về mtDNA.
Tình huống 3. Không còn thân nhân dòng mẹ
Nếu người cần nhận dạng là nam và còn nam giới cùng dòng cha, chỉ thị Y có thể hỗ trợ. SNP nhân và nhiều thân nhân ở cả hai phía phả hệ cũng có thể được xem xét.
Tình huống 4. Hài cốt lẫn nhiều người
Mục tiêu đầu tiên là phân nhóm các phần thuộc cùng cá thể, sau đó đối chiếu với mẫu trực tiếp hoặc thân nhân. AABB và ISFG nhấn mạnh mã hóa mẫu, chuỗi kiểm soát, kiểm tra chất lượng và tính toán quan hệ trong hệ thống nhận dạng quy mô lớn.
Tình huống 5. Trùng mtDNA nhưng dữ liệu thực chứng không phù hợp
Nếu nơi hy sinh, tuổi ước tính hoặc đặc điểm răng không phù hợp, không nên kết luận danh tính từ mtDNA riêng lẻ. Cần kiểm tra tần số haplotype, thêm thân nhân và phân tích ADN nhân nếu có thể.
Tình huống 6. Nhận dạng lịch sử
Nghiên cứu nhận dạng hài cốt gia đình Romanov là ví dụ về sử dụng mtDNA với thân nhân dòng mẹ. Trường hợp này cũng cho thấy dị thể ty thể cần được giải thích bằng dữ liệu gia đình, thay vì áp dụng quy tắc trùng hoặc không trùng máy móc.
Hướng dẫn của ISFG, AABB và INTERPOL
ISFG hướng dẫn về tạo trình tự mtDNA, kiểm soát chất lượng, căn chỉnh, danh pháp, phả hệ ty thể và cơ sở dữ liệu quần thể. Tổ chức này cũng có khuyến nghị riêng về di truyền pháp y trong nhận dạng nạn nhân thảm họa, từ lập kế hoạch, lấy mẫu đến diễn giải thống kê.
Bộ tiêu chuẩn phòng xét nghiệm quan hệ huyết thống của AABB hiện ở phiên bản thứ 17, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Hướng dẫn AABB nhấn mạnh việc chọn mẫu theo tình trạng hài cốt, lập phả hệ trước khi lấy mẫu, dùng quy trình đã thẩm định, quản lý chuỗi mẫu, phối hợp nhiều hệ di truyền khi cần và đánh giá bằng mô hình thống kê phù hợp.
INTERPOL khuyến nghị thu mẫu trực tiếp của người mất tích khi có nguồn đáng tin cậy, đồng thời lấy mẫu của nhiều thân nhân gần và ghi đúng quan hệ sinh học. Với thi thể phân hủy, xương đặc và răng là các mẫu thường được cân nhắc. ADN cần được phối hợp với răng, vân tay và dữ liệu nhận dạng khác.
Yếu tố ảnh hưởng tới quá trình giám định ADN xương hài cốt
- Thời gian và môi trường. Nhiệt, ẩm, vi sinh vật và hóa chất trong đất làm ADN đứt gãy.
- Cháy hoặc nung. Nhiệt cao có thể phá hủy ADN đến mức không còn dữ liệu sử dụng được.
- Nhiễm ADN hiện đại. Người khai quật, vận chuyển và xử lý có thể để lại ADN trên mẫu.
- Lẫn nhiều cá thể. Một mảnh xương và một chiếc răng có thể thuộc hai người khác nhau.
- Phả hệ sai. Quan hệ cùng cha khác mẹ, con nuôi hoặc thông tin chưa xác minh có thể làm mô hình so sánh sai.
- Haplotype phổ biến. Một kết quả trùng mtDNA có thể có sức phân biệt hạn chế.
- Thiếu thân nhân phù hợp. Khi không có người cùng dòng mẹ, cần cân nhắc ADN nhân, chỉ thị Y hoặc mẫu trực tiếp.
- Mẫu hữu hạn. Xương và răng cần được bảo tồn cho kiểm tra bổ sung hoặc giám định độc lập.
Các hướng dẫn quốc tế đều yêu cầu bảo quản, mã hóa và phân tích theo quy trình kiểm soát vì chất lượng mẫu và chuỗi quản lý ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy.
Lưu ý y khoa
Giám định ADN hài cốt là hoạt động nhận dạng và đánh giá quan hệ di truyền, không phải xét nghiệm chẩn đoán bệnh. Một kết quả chưa đủ thông tin không đồng nghĩa với loại trừ huyết thống. Việc diễn giải cần dựa trên loại chỉ thị, phả hệ và giá trị thống kê.
Lưu ý pháp lý
Mẫu phục vụ mục đích pháp lý cần được thu, niêm phong, nhận dạng và bàn giao theo chuỗi kiểm soát có hồ sơ. Người cho mẫu cần được giải thích về mục đích sử dụng dữ liệu.
Đối với hài cốt Liệt sĩ còn thiếu thông tin, thủ tục lấy mẫu và đề nghị giám định được thực hiện qua Sở Nội vụ, cơ quan của Bộ Quốc phòng và các đơn vị liên quan trong “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt Liệt sĩ” dưới sự hướng dẫn của Ban chỉ đạo 515 các cấp.
Đối với các trường hợp xét nghiệm ADN mẫu xương hài cốt phục vụ mục đích dân sự, ví dụ tìm mộ người thân thất lạc… thì các gia đình liên hệ với các đơn vị cung cấp dịch vụ xét nghiệm ADN hài cốt để được hướng dẫn cụ thể.
Dịch vụ xét nghiệm ADN hài cốt
Khi có nhu cầu xác định huyết thống với người đã mất hoặc xác định mộ phần của người thân thất lạc, bạn nên trao đổi với chuyên gia khi chưa biết phần xương nào phù hợp, chưa xác định được người cùng dòng mẹ, chỉ còn thân nhân bên cha, mẫu có nguy cơ lẫn hoặc kết quả mtDNA cũ chưa được giải thích rõ.
NOVAGEN hỗ trợ rà soát phả hệ, xác định người nên cho mẫu, tư vấn lựa chọn ADN nhân, ADN ty thể hoặc hệ chỉ thị bổ sung và hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ. Tư vấn trước giúp tránh lấy nhầm thân nhân và sử dụng mẫu xương không cần thiết.
Liên hệ NOVAGEN để được tư vấn giám định ADN hài cốt phù hợp với mẫu và quan hệ huyết thống của bạn.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
1. Vì sao xét nghiệm ADN liệt sĩ thường lấy mẫu bên ngoại?
Khi dùng mtDNA, mẫu đối chứng phải thuộc cùng dòng mẹ với liệt sĩ. Mẹ, anh chị em cùng mẹ, bà ngoại, dì, cậu và con của dì có thể phù hợp.
2. Cậu ruột có thể cho mẫu mtDNA không?
Có. Cậu nhận mtDNA từ bà ngoại. Con của cậu lại không nhận mtDNA từ cậu nên thường không phù hợp cho phép so sánh này.
3. Con của nam liệt sĩ có dùng để giám định không?
Có thể dùng cho ADN nhân. Người con không nhận mtDNA từ cha nên không phải mẫu cùng dòng mẹ của người cha.
4. Trùng mtDNA có đủ để kết luận danh tính không?
Không phải lúc nào cũng đủ. Chuyên gia còn phải xem tần số haplotype, phả hệ, thông tin thực chứng và các chỉ thị ADN khác.
5. Mẫu xương nào cũng xét nghiệm ADN được không?
Không. Khả năng thu ADN phụ thuộc vào loại xương, độ đặc, thời gian, nhiệt, độ ẩm, thổ nhưỡng, khai quật và bảo quản.
>>> Xem thêm:
- Xét nghiệm ADN hài cốt là gì?
- Xét nghiệm ADN hài cốt bằng xương và răng
- ADN ty thể là gì?
- Xét nghiệm ADN họ hàng dòng mẹ
- Mẫu tro cốt có xét nghiệm ADN được không?
